Οι Ευρωατλαντικές σχέσεις σήμερα

Διανύσαμε την πιο άσχημη περίοδο των τελευταίων πενήντα ετών στις ευρωατλαντικές σχέσεις. Πριν από 7 χρόνια το 75% των Ευρωπαίων είχε θετική άποψη για τις Η.Π.Α., ενώ τώρα μόλις το 25% εκφράζει την ίδια άποψη. Είναι σίγουρα απευκταίο για την Αμερική αλλά και για την ίδια την Ευρώπη οι πολίτες των ευρωπαϊκών χωρών, των πιο στενών συμμάχων των Η.Π.Α. να τηρούν τόσο αρνητική στάση απέναντί τους. Η οκταετία Τζορτζ Μπους δεν υπήρξε εποικοδομητική για τις σχέσεις της Αμερικής με τους Ευρωπαίους εταίρους της. Η μονομέρεια που εφάρμοσε τραυμάτισε τις ευρωαμερικανικές σχέσεις και διεύρυνε το χάσμα μεταξύ των δύο πλευρών του Ατλαντικού. Στη δεύτερη τετραετία η κυβέρνηση Μπους έκανε βήματα για να βελτιώσει τις διμερείς σχέσεις σε επίπεδο κυβερνήσεων και βελτίωσε το σχετικό κλίμα με κάποια κράτη-μέλη ως ένα βαθμό, αλλά δεν τα κατάφερε και με την κοινή ευρωπαϊκή γνώμη.

Γιατί η Ευρώπη είδε θετικά την εκλογή Ομπάμα

Σύμφωνα με έρευνες, ο Μπαράκ Ομπάμα φαίνεται να είναι ιδιαίτερα δημοφιλής στην Ευρώπη, γιατί εκπροσωπεί αυτά που οι ευρωπαίοι περιμένουν από τον ρόλο της Αμερικής, δηλ. δικαιοσύνη και ανθρώπινο πρόσωπο, μεγαλύτερο σεβασμό στους εταίρους τους και στους διεθνείς οργανισμούς, μεγαλύτερο ενδιαφέρον να γνωρίσουν τους άλλους πολιτισμούς, να συνεργαστούν με τον υπόλοιπο κόσμο. Σημαντικό στοιχείο στο να κερδίσει την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη αποδείχτηκε και το ότι εμπνέεται από την παράδοση της Ευρώπης για ένα κοινωνικό κράτος πιο αποτελεσματικό και προστατευτικό για τον άνθρωπο και το περιβάλλον.


Ο Ομπάμα και η Ε.Ε. μαζί απέναντι στις σημαντικές παγκόσμιες προκλήσεις

Οικονομία: Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι προκλήσεις για το νέο πρόεδρο είναι πολλές, γιατί αναλαμβάνει τα ηνία της εξουσίας σε μια πολύ δύσκολη συγκυρία. Κύρια προτεραιότητά του είναι να κάνει ουσιαστικές διορθωτικές κινήσεις αλλά και να πάρει δυναμικές πρωτοβουλίες έτσι ώστε να βγάλει τις Η.Π.Α. από το αδιέξοδο και την οικονομική κρίση που αντιμετωπίζουν. «Πιστεύω ότι οι καινοτομίες και η τεχνολογία θα επιτρέψουν να οδηγήσουμε την οικονομία μας στο μέλλον» είπε, ενώ έχει προτείνει ένα σχέδιο οικονομικής ανάκαμψης με στόχο τη δημιουργία 2,5 εκατομμυρίων νέων θέσεων εργασίας ως το 2011, δεσμευόμενος να τονώσει την αμερικανική οικονομία με το μεγαλύτερο πακέτο αναπτυξιακών έργων από τη δεκαετία του 1950 στις Η.Π.Α., που οι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι θα είναι της τάξεως των 500 δισ. δολαρίων. Μια τέτοια εξέλιξη θα έχει παράλληλα θετικές επιδράσεις στην Ευρώπη και στον υπόλοιπο κόσμο, αφού μια υγιής και δυναμική αμερικανική οικονομία μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανή ανάκαμψης και για τις υπόλοιπες οικονομίες του κόσμου. Μέσα στο σημερινό σύνθετο παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον η στενή και ειλικρινής συνεργασία Η.Π.Α.-Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι προϋπόθεση για να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά οι διεθνείς προκλήσεις. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ζοζέ Μπαρόζο, πρότεινε την από κοινού υιοθέτηση από τις ευρωπαϊκές και τη νέα αμερικανική κυβέρνηση, προγράμματος τόνωσης των οικονομιών στις δύο πλευρές του Ατλαντικού.
Παράλληλα η αμερικάνικη δέσμευση είναι απαραίτητη για μία νέα, παγκόσμια αρχιτεκτονική υγιούς και δίκαιου χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Περιβάλλον: Ο Ομπάμα είναι ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένος απέναντι στις περιβαλλοντικές προκλήσεις, συνάδοντας έτσι με την Ε.Ε. που εκφράζει έμπρακτα την κινητοποίησή της για την αντιστροφή της περιβαλλοντικής καταστροφής και των κλιματικών αλλαγών. Δεσμεύτηκε μάλιστα πρόσφατα να μειώσει τις εκπομπές αερίων διοξειδίου του άνθρακα στις Η.Π.Α. στα επίπεδα του 1990 έως το 2020 (και όχι έως το 2025, όπως ήταν το σχέδιο Mπους), στο πλαίσιο γενικότερου σχεδίου δράσης κατά της αλλαγής του κλίματος. O στόχος είναι αρκετά φιλόδοξος, δεδομένου ότι οι εκπομπές ρυπογόνων αερίων από τις Η.Π.Α. είναι σήμερα κατά 14% αυξημένες σε σχέση με τα επίπεδα του 1990. Επίσης, ο ορισμός του νομπελίστα φυσικού Στίβεν Τσου ως υπουργού Ενέργειας στο νέο κυβερνητικό σχήμα, ο οποίος ειδικεύεται στη μελέτη της αλλαγής των κλιματικών συνθηκών, αποδεικνύει ότι η περιβαλλοντική προστασία θα αποτελέσει προτεραιότητα της νέας κυβέρνησης. Ο Ομπάμα είπε ακόμα ότι θα συνεργαστεί με τους Δημοκρατικούς αλλά και τους Ρεπουμπλικάνους, με επιχειρηματίες και καταναλωτές για να καταλήξουν σε ένα συναινετικό πλαίσιο, μια επιθετική προσέγγιση για την αντιμετώπιση του προβλήματος.
Η Διάσκεψη της Κοπεγχάγης του 2009 με βασικό στόχο την επίτευξη μίας νέας διεθνούς συμφωνίας, που θα διαδεχθεί το πρωτόκολλο του Κιότο που εκπνέει το 2012, θα είναι μία καλή ευκαιρία και ένα τεστ της αμερικάνικης αποφασιστικότητας για ένα παγκόσμιο αγώνα υπέρ του περιβάλλοντος και των επόμενων γενεών.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη υιοθετήσει μία κοινή και φιλόδοξη δέσμευση.

Ιράκ – Εξωτερική πολιτική: Η στάση του Ομπάμα για το Ιράκ, ότι δηλαδή θα αποχωρήσουν από το Ιράκ τα στρατεύματα, έχει θετική αποδοχή στην Ευρώπη όπως και στον υπόλοιπο κόσμο. Συνδυάζεται όμως με κάποιο προβληματισμό για το πόσο καλά μελετημένο είναι το χρονοδιάγραμμα αποχώρησης, πόσο εντάσσεται σε ένα σχέδιο ασφάλειας στο ίδιο το Ιράκ και στην ευρύτερη περιοχή π.χ. σε συνδυασμό με ενίσχυση των στρατιωτικών δυνάμεων στο Αφγανιστάν, επίλυση του παλαιστινιακού και βέβαια των σχέσεων με το Ιράν. Οι Ευρωπαίοι συμμετείχαν στρατιωτικά στο Αφγανιστάν σε δευτερεύοντα ρόλο, ενώ στο Ιράκ αρνήθηκαν να συμμετάσχουν, πλην της Αγγλίας κι ορισμένων ακόμα ευρωπαϊκών χωρών, εκτός του ιστορικού πυρήνα της Ένωσης. Ιδιαίτερα η εκστρατεία στο Ιράκ προκάλεσε ένα ρήγμα ανάμεσα στις δύο πλευρές του Ατλαντικού και ανέδειξε παράλληλα τις διαφωνίες μέσα στην Ευρώπη και την έλλειψη κοινής στρατηγικής κι εξωτερικής πολιτικής. Πρέπει να σημειώσουμε βέβαια ότι οι ευρωπαίοι ήδη συμβάλλουν οικονομικά στην ανασυγκρότηση του Ιράκ και θα συνεχίσουν να το κάνουν.

Επίσης, μια στρατηγική σύγκλιση Αμερικής – Ρωσίας θα μπορούσε να άρει και τα αδιέξοδα της αμερικανικής πολιτικής από το Ιράκ ως τη Βόρειο Κορέα, κάτι που υποστηρίζει και η Ευρώπη, γιατί η ισορροπία αυτή θα συμβάλλει και στην εσωτερική συνοχή. Τα κράτη-μέλη δεν θα βλέπουν τη Ρωσία ως «δυνητική απειλή», δεν θα βλέπουν την Αμερική ως «ηγεμόνα», δεν θα διχάζονται πάνω στο δίλημμα αν θα στηριχθούν στην Ουάσιγκτον για να αντιμετωπίσουν τον «επεκτατισμό» της Μόσχας, ή στη Μόσχα για να εξισορροπήσουν τον «ηγεμονισμό» της Ουάσιγκτον. Από μια στρατηγική σύγκλιση Αμερικής - Ρωσίας θα βγουν ωφελημένες και οι δύο, αλλά περισσότερο ίσως βγει ωφελημένη η Ε.Ε.. Γιατί όπως έδειξε η ιστορική εμπειρία, πρόσφατη και παλαιότερη, η Ευρώπη δεν μπορεί να ενωθεί μέσα σε ένα κλίμα ψυχροπολεμικών ανταγωνισμών Δύσης-Ανατολής. Η Ευρώπη κάποτε υπήρξε ο ηγεμόνας του κόσμου. Τώρα μπορεί να γίνει επίκεντρο των παγκόσμιων ισορροπιών.


Η Ελλάδα και ο Ομπάμα
Από την εκλογή του νέου Προέδρου των Η.Π.Α. περιμένουμε μεγαλύτερη κατανόηση στα θέματα που απασχολούν τη χώρα μας και υποστήριξη στα δίκαια αιτήματά μας γιατί φάνηκε ότι θα προσεγγίσει διαφορετικά τα ευαίσθητα γεωπολιτικά ζητήματα και περιοχές όπως είναι τα Βαλκάνια, η Κύπρος, η Μ. Ανατολή. Ελπίζουμε ο στόχος να είναι η επίλυση των προβλημάτων, ο σεβασμός του διεθνούς δικαίου, η ειρήνη και η σταθερότητα και όχι η εξυπηρέτηση μονομερών συμφερόντων. Έχει ήδη εκφραστεί με θαυμασμό για τον ελληνικό πολιτισμό και υπέρ των ελληνικών θέσεων σε ελληνοτουρκικά και Σκοπιανό. Ιδιαίτερα για το θέμα των Σκοπίων έχει αναφερθεί επικριτικά στη στάση της FYROM σχετικά με εχθρικές ενέργειες κι αδιαλλαξία.

Για το όνομα των Σκοπίων ο Ομπάμα υποστηρίζει τη διαδικασία του Ο.Η.Ε. και θεωρεί πως για να υπάρξει σταθερότητα στην περιοχή χρειάζεται μια λύση που να ικανοποιεί και τις δυο πλευρές. Ελπίζουμε ότι θα ενθαρρύνει και ειλικρινά θα υποστηρίξει αυτήν την προοπτική και η κυβέρνησή του θα υιοθετήσει τη νέα διεθνή ονομασία και στις διμερείς σχέσεις με τα Σκόπια. Τέλος, τονίζει ότι η λύση στην Κύπρο δεν είναι η διχοτόμηση αλλά ένα ενιαίο κράτος με μια διεθνή προσωπικότητα, κάτι το οποίο συνάδει και με τις ελληνικές και ελληνοκυπριακές θέσεις.

Ευρώπη-Η.Π.Α.: μία νέα εταιρική σχέση
Είναι δύσκολο να προβλέψουμε ακριβώς τις εξελίξεις μετά την ανάληψη της εξουσίας από τον Ομπάμα, αλλά υποθέτουμε ότι θα υπάρχουν θετικότερο κλίμα και ευνοϊκότερες προϋποθέσεις για μία καλλίτερη εταιρική σχέση μεταξύ Ευρώπης και Η.Π.Α. Διαπιστώνουμε ότι υπάρχει σύγκλιση απόψεων σε καίρια θέματα όπως το περιβάλλον, ο διάλογος με τις άλλες περιφερειακές δυνάμεις, η αντιμετώπιση της τρομοκρατίας. Ο Ομπάμα μπορεί ν' ανοίξει νέους δρόμους συνεργασίας μεταξύ Ευρώπης και Η.Π.Α.
Στον Πρόεδρο J.M. Barroso δήλωσε σε τηλεφωνικής τους επικοινωνία ότι πιστεύει στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και θα την υποστηρίξει.
«Ως πρόεδρος ο Μπαράκ Ομπάμα θα αποκαταστήσει τη σχέση συνεργασίας Αμερικής - Ευρώπης αλλά θα έχει και απαιτήσεις από τη Γηραιά Ήπειρο, η οποία θα κληθεί να αναλάβει τις ευθύνες που της αναλογούν στον χειρισμό των μεγάλων ζητημάτων που απασχολούν την ανθρωπότητα», είπε σε συνέντευξή του κι ο σύμβουλος του Δημοκρατικού υποψηφίου για τις σχέσεις με την Ευρώπη, Φίλιπ Γκόρντον.
Η Ευρώπη, λοιπόν, πρέπει να προετοιμαστεί προς αυτή την κατεύθυνση για να αξιοποιήσει τις νέες προοπτικές που ευελπιστούμε να δημιουργηθούν στις ευρω-αμερικάνικες σχέσεις. Πρέπει να ξεκαθαρίσει τη θέση της σε θέματα κοινής ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής, άμυνας καθώς και πολυμερούς συνεργασίας σε παγκόσμιο επίπεδο. Αν, είναι δηλαδή διατεθειμένη, να δόσει θεσμικό λόγο και ρόλο στις αναδυόμενες δυνάμεις στο πλαίσιο των διεθνών οργανισμών,  αν είναι διατεθειμένη να υποστηρίξει το διεθνές εμπόριο και τις αναπτυσσόμενες χώρες με ελεύθερη αγορά και όχι προστατευτικά μέτρα.
Πρέπει επίσης να επισημάνουμε ότι σε αυτές τις ελπίδες και προοπτικές οι πολιτικές ηγεσίες της Ευρώπης είναι συγκρατημένα αισιόδοξες. Οι δυνάμεις του βεληνεκούς των Η.Π.Α. δύσκολα αλλάζουν άμεσα και ριζικά εξωτερική πολιτική με την αλλαγή ηγεσίας.Απλώς κάνουν κάποιες διορθώσεις. 'Αλλωστε η οξύτητα των προβλημάτων που ο Ομπάμα θα αντιμετωπίσει ως πρόεδρος τον υποχρεώνει να δώσει όλη την προσοχή του στα προβλήματα της οικονομίας και της κοινωνίας παραμερίζοντας τις «αλλαγές» εξωτερικής πολιτικής που οραματιζόμαστε οι ευρωπαίοι. Ίδωμεν.
Ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου κ. H. G. Poettering έχει προσκαλέσει τον νέο Πρόεδρο ν' απευθύνει ομιλία στην Ολομέλεια. Πιστεύω ότι όσο περισσότερο γνωρίζουν την Ευρώπη, τους θεσμούς, τη λειτουργία τους, ο νέος Πρόεδρος και το επιτελείο του, τόσο περισσότερες δυνατότητες και προϋποθέσεις θα έχουμε συνεργασίας, κατανόησης, εμπιστοσύνης, κοινής πορείας.

 

<< Προηγούμενο

Επόμενο >>